Πέμπτη, 17 Δεκεμβρίου 2009

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΑ ΗΘΗ ΚΑΙ TA ΕΘΙΜΑ ΤΩΝ ΕΟΡΤΩΝ


Τα κάλαντα!!! Και ποιος δεν έχει τραγουδήσει τα κάλαντα όταν ήταν παιδί! Κάλαντα, “αι διαβατήριαι επωδαί” κατά τους λαογράφους.
Τα φιλοδωρήματα που δίνουμε είναι ένα είδος εξαγοράς των ευχών που μας λένε τα παιδιά.
Τα κάλαντα είναι μια πράξη τελετουργική, η οποία –σύμφωνα με τη λαϊκή αντίληψη- έχει αποτέλεσμα την ευημερία.
ΜΩΡΑΙΤΙΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ



Χριστούγεννα , Πρωτούγεννα , πρώτη γιορτή του χρόνου,
για βγάτε , δέτε , μάθετε , πως ο Χριστός γεννάται .
Γεννάται κι αναθρέφεται με μέλι και με γάλα ,
το μέλι τρων οι άρχοντες , το γάλα οι αφεντάδες
και το μελισσοβότανο να νίβοντ' οι κυράδες!
Κυρά ψηλή ,κυρά λιγνή , κυρά γαϊτανοφρύδα ,
κυρά μου οτάν στολίζεσαι να πας στην εκκλησιά σου ,
βάνεις τον ήλιο πρόσωπο και το φεγγάρι αγκάλη
και τον καθάριο αυγερινό τον βάζεις δακτυλίδι .
Εμείς εδώ δεν ήρθαμε να φάμε και να πιούμε,
παρά σας αγαπούσαμε κι ηρθαμε να σας δούμε !
Δώστε μας και τον κόκκορα , δώστε μας και την κότα !
Δώστε μας και πέντ' έξι αυγά , να πάμε σ΄ άλλη πόρτα!

ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ

Ελάτε εδώ γειτόνισσες
Και εσείς γειτονοπούλες,
Τα σπάργανα να φτιάξουμε
και το Χριστό ν΄ αλλάξουμε.
Τα σπάργανα για το Χριστό,
Ελάτε όλες σας εδώ.(δις)
Να πάμε να γυρίσουμε
Και βάγια να σκορπίσουμε .
Να βρούμε και την Παναγιά
οπού μας φέρνει τη χαρά.
***
Τα σπάργανα για το Χριστό,
ελάτε όλες σας εδώ.(δις)
Κοιμάται στα τριαντάφυλλα,
γεννιέται μες στα λούλουδα.
Γεννιέται μες στα λούλουδα ,
κοιμάται στα τριαντάφυλλα.
Τα σπάργανα για το Χριστό,
ελάτε όλες σας εδώ.
Τα σπάργανα να φτιάξουμε
και το Χριστό ν΄ αλλάξουμε.

ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Καλήν εσπέραν άρχοντες αν είναι ορισμός σας.
Χριστού τη Θεία Γέννηση να πω στ'αρχοντικό σας.
Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλει
οι ουρανοί αγάλλονται, χαίρετ' η φύσις όλη.
Κερά καμαροτράχηλη και φεγγαρο μαγούλα
όπου τον έχεις τον υγιό το μόσχο κανακάρη,
λούζεις τον και χτενίζεις τον και στο σχολειό τον πέμπει*:
κι ο δάσκαλος τον έδειρε μ' ένα χρυσό βεργάλι.
Και η κυρά δασκάλισσα με το μαργαριτάρι
είπαμε δα για την κερά ας πούμε για τη βάγια.
Άψε βαγίτσα το κερί, άψε και το λυχνάρι
και κάτσε και ντουχιούντιζε ίντα θα μας εβγάλεις
για απάκι για λουκάνικο για χοιρινό κομμάτι
κι από τον πύρο του βουτσιού να πιούμε μια γεμάτη.
Κι από τη μαύρη όρνιθα κανένα αυγουλάκι
κι αν το' κάνε η γαλανή ας είναι ζευγαράκι.
Κι από το πιθαράκι σου ένα κουρούπι λάδι
κι αν είναι κι ακροπλιάτερο βαστούμε και τ' ασκάκι.
Φέρε πανιέρι κάστανα, πανιέρι λεπτοκάρυα
και φέρε και γλυκό κρασί να πιουν τα παλικάρια.
Κι αν είναι με το θέλημα άσπρη μου περιστέρα
ανοίξτε την πόρτα σας να πούμε καλησπέρα


ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ


Κάτω στα Ιεροσόλυμα, στης Βηθλεέμ την πόλη, εκεί δεντρί δεν ήτανε, δεντρί ξεφανερώθη.
Κι ανάμεσα στους κλώνους του, αγγέλοι κι αρχαγγέλοι κι ο Μιχαήλ Αρχάγγελος ξεφτερουγά και λέει :
Χριστέ , για δώσ΄ μου τα κλειδιά και τα χρυσά κλειδάκια ν' ανοίξω τον παράδεισο,
να μπω σε περιβόλι ,να κόψω μήλο δροσερό, να πιω νερό δροσάτο,
να γείρω ν' αποκοιμηθώ σε νεραντζιά 'πο κάτω .
Και σας καληνυχτίζουμε , πέσετε κοιμηθείτε , ολίγον ύπνον πάρετε κι ευθύς ως σηκωθείτε,
στην εκκλησία τρέξετε όλοι με προθυμίαν και του Χριστού να ακούσετε τη θεία λειτουργία.

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΚΑΡΙΑ

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά , ψηλή μου δεντρολιβανιά
κι αρχή καλός μας χρόνος , εκκλησιά με τ΄ άγιος θρόνος.
Άγιος Βασίλης έρχεται από τον κάβο Πάπα,
βαστάει και στην πλάτη του μια μαλλιαρή θυλάκα,
να βάλει μέσα τα ψωμιά , τις τηγανίτες , τα λεφτά.
Εσένα , αφέντη , πρέπει σου καρέκλα καρυδένια ,
για ν΄ακουμπάς τη μέση σου τη μαργαριταρένια.
Και πάλι ξαναπρέπει σου , βάλε στραβά το φέσι σου
και δίπλα το βρακί σου για να σκάσουν οι εχθροί σου.
Πολλά ΄παμε τ΄αφέντη μας ας πούμε της κυράς μας.
Κυρά ψηλή , κυρά λιγνή , κυρά ταπανοφρύδα
που έχεις τον ήλιο πρόσωπο και το φεγγάρι στήθος,
και του κοράκου τα φτερά τά ΄χεις ταπανοφρύδια
που όταν λουστείς και χτενιστείς και πας στην εκκλησιά σου
η στράτα ρόδα γέμισε απ΄την περπατησιά σου.
Πολλά ΄παμε και της κυράς , ας πούμε και της κόρης.
Έχεις και κόρην όμορφη ,που δεν έχει ιστορία,
ούτε στην Πόλη βρίσκεται , ούτε στη Βενετία.
Έχεις και κόρη όμορφη , βάλ΄τηνε στο ζεμπίλι
και κρέμασέ τηνε ψηλά , να μη τη φάν΄ οι ψύλλοι.
Πολλά ΄παμε , πολλά ΄παμε , μα δε μας εκεράσατε,
κι αν ακόμα θε να πούμε, βάλτε μας κρασί να πιούμε.
Εφάγαμε τον πετεινό , να φάμε και την κότα

και δώστε μας το φλουράκι μας, να πάμε σ΄άλλη πόρτα!

ΚΕΡΚΥΡΑΙΚΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ
Σήμερα οι μάγοι έρχονται στη χώρα του Ηρώδη.
Και ο Ηρώδης ταραχθείς έγινε θηριώδης.
Κράζει τους μάγους και ρωτά: -Μάγοι πού θε να πάτε;
Στης Βηθλεέμ το σπήλαιο την πόλη την Αγία.
Π΄ εκεί γεννάει το Χριστό η Δέσποινα Μαρία.

ΚΕΡΚΥΡΑΙΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά, πρώτη του Γεναρίου.
Αύριο ξημερώνεται τ΄Αγίου Βασιλείου.
Άγιος Βασίλης έρχεται, από την Καισαρεία.
Βαστάει εικόνα και χαρτί, χαρτί και καλαμάρι.
Το καλαμάρι έγραφε και το χαρτί μιλούσε!
-Βασίλη πόθεν έρχεσαι και πόθε κατεβαίνεις;
-Από τη μάνα μ΄ έρχομαι και στο σχολειό πηγαίνω,
να μάθω τ΄άγια γράμματα και τ΄άγιο Ευαγγέλιο!
Σ΄ αυτήν την πόρτα που ΄ρθαμε, πέτρα να μη ραγίσει,
κι ο νοικοκύρης του σπιτιού,χρόνια πολλά να ζήσει!
Να ζήσει χρόνους εκατό και να τους απεράσει,
και στων παιδιών του τις χαρές κουφέτα να μοιράσει!
Κυρά χρυσή , κυρ΄ αργυρή , κυρά μαλαματένια,
που σε χτενίζουν άγγελοι με τα χρυσά τους χτένια,
άνοιξε το πουγκάκι σου το μαργαριταρένιο,
και δώσε μ΄ ένα τάλληρο, ας είναι κι ασημένιο!
Και τώρα καληνύχτα σας, καλό ξημέρωμά σας,
κι ο Άγιος Βασίλειος να ΄ναί βοήθειά σας!

ΖΑΚΥΝΘΙΝΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΤΙΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ
Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά κι αρχή καλό μας χρόνος!
Υγεία αγάπη και χαρά να φέρει ο νέος χρόνος!
Να ζήσει ο κύρης ο καλός να ζήσει κι η κυρά του!
Όλα του κόσμου τ΄αγαθά να έχει η φαμελιά του!
Να ζήσει τ΄αρχοντόπουλοπου ΄χει καρδιά μεγάλη!
Σ΄ εμάς και την παρέα μας ένα φλουρί να βάλει

ΚΕΦΑΛΛΟΝΙΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΤΙΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ

Άγιος Βασίλης έρχεται Γενάρης ξημερώνει !
Ο μήνας που μας έρχεται το χρόνο φανερώνει.
Την άδεια γυρεύουμε στο σπίτι σας να μπούμε!
Τον Άγιο με όργανα και με φωνές να πούμε.
Εκοίταξα στον ουρανό και είδα δυο λαμπάδες!
και με το καλωσόρισμα καλές σας εορτάδες.
Και πάλι ξανακοίταξα και είδα δυο στεφάνια!
Και με το καληνύχτισμα καλά σας Θεοφάνια.

ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΩΝ ΘΕΟΦΑΝΕΙΩΝ

Σήμερα είν΄τα Φώτα κι ο φωτισμός
κι η χαρά μεγάλη κι ο αγιασμός
Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό
κάθεται η κυρά μας η Παναγιά
Όργανο βαστάει κερί κρατεί
και τον Αϊ Γιάννη παρακαλεί
Αϊ Γιάννη αφέντη και Βαπτιστή
βάφτισε και μένα Θεού παιδί
ν΄ανεβώ επάνω στον ουρανό
να μαζέψω ρόδα και λιβανό.
Κάα-λη μέρα κάα-λη μέρα
καλή σου μέρα αφέντη με την κυρά
Κάα-λη μέρα κάα-λη μέρα
καλή σου μέρα αφέντη με την κυρά.



Σήμερα τα κάλαντα που ακούγονται είναι το «Καλήν εσπέραν άρχοντες» το «Χριστούγεννα,Πρωτούγεννα», «Αρχή Μηνιά κι Αρχή Χρονιά» και το «Σήμερα τα φώτα ».
Το πρώτο, είναι καθαρά θρησκευτικό και αναφέρεται στη γέννηση του Χριστού, στην προσκύνηση των Μάγων, στη σφαγή των νηπίων από τον Ηρώδη, στη φυγή του Χριστού στην Αίγυπτο και ολοκληρώνεται με την προτροπή όλοι να εκκλησιαστούν και στη συνέχεια να ευφρανθούν στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι, χωρίς βέβαια να ξεχνούν τους φτωχούς, και κλείνει ασφαλώς με το αίτημα για φιλοδώρημα
ΚΑΛΗΝ ΕΣΠΕΡΑΝ ΑΡΧΟΝΤΕΣ
Καλήν εσπέραν άρχοντες! Αν είναι ορισμός σας,
Χριστού την θεία γέννηση να' πω στ' αρχοντικό σας:
***
Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλει,
οι ουρανοί αγάλλονται, χαίρει η κτίσις όλη.
***
Εν τω σπηλαίω τίκτεται, εν φάτνη των αλόγων
ο βασιλεύς των ουρανών και ποιητής των όλων.
***
Πλήθος αγγέλων ψάλλουσι το «Δόξα εν υψίστοις»
και τούτο άξιόν εστιν, η των ποιμένων πίστης.
***
Εκ της Περσίας έρχονται τρεις μάγοι με τα δώρα,
άστρον λαμπρόν σας οδηγεί, χωρίς να λείψει ώρα.
***
Φθάσαντες εις Ιερουσαλήμ με πόθον ερωτώσιν,
πού εγεννήθη ο Χριστός να πάν' να τον ευρώσιν.
***
Διά Χριστόν ως ήκουσεν ο βασιλεύς Ηρώδης,
αμέσως εταράχθηκεν κι έγινε θηριώδης,
***
ότι πολλά φοβήθηκε διά την βασιλείαν,
μη του την πάρη ο Χριστός και χάση την αξίαν.
***
Κράζει σας μάγους και ρωτά: Πού ο Χριστός γεννάται;
Στην Βηθλεέμ ηξέρουμε, ως η Γραφή διηγάται.
***
Σας είπε να υπάγωσιν και όπου τον ευρώσιν,
άμα τον προσκυνήσωσιν, να πάν' να τον ειπώσιν,
***
σας υπάγη και σας διά να τον προσκυνήση,
με δόλον ο μισόθεος να τον εξαφανίση.
***
Βγαίνουν οι Μάγοι τρέχοντες και τον Αστέρα βλέπουν,
φως θεϊκό κατέβαινε, και με χαρά προστρέχουν.
***
Εν τω σπηλαίω έρχονται, βρίσκουν την Θεοτόκον
και εβάστα στας αγκάλας σας τον Aγιόν σας Τόκον.
***
Γονατιστοί τον προσκυνούν και δώρα του χαρίζουν,
σμύρναν, χρυσόν και λίβανον, Θεόν τον ευφημίζουν.
***
Την σμύρναν μεν ως άνθρωπον, χρυσόν ως βασιλέα,
τον λίβανον δε ως Θεόν σ' όλη την ατμοσφαίραν.
***
Κι αφού τον επροσκύνησαν, ευθύς πάλι μισεύουν
και τον Ηρώδη μελετούν να πάνε να τον εύρουν
***
Πλην άγγελος εξ ουρανού βγαίνει, σας εμποδίζει,
άλλην οδόν να πορευτούν, σας σας διορίζει.
***
Και πάλιν σας άγγελος τον Ιωσήφ προστάζει
εις Αίγυπτον να πορευθή κι εκεί να ησυχάζη,
***
να πάρη και την Μαριάμ ομού με τον υιόν σας,
ότι ο Ηρώδης σας ζητεί τον τόκον τον δικόν σας.
***
Μη βλέποντας ο βασιλεύς σας μάγους να γυρίζουν,
στη Βηθλεέμ επρόσταξεν παιδί να μην αφήσουν.
***
Όσα παιδία εύρισκον δύο χρονών και κάτω
όλα να τα περάσωσιν ευθύς απ' τα σπαθιά των.
***
Χιλιάδες δεκατέσσαρες σφάζουν σε μιαν ημέραν,
θρήνον, κλαυθμόν και οδυρμόν έχει κάθε μητέρα.
***
Κι εξεπληρώθη το ρηθέν προφήτου Ησαϊου
μετά των άλλων προφητών και του Ιερεμίου:
***
«Φωνή ηκούσθη εκ Ραμά, Ραχήλ τα τέκνα κλαίει,
παραμυθία ουκ ήθελε, ότι αυτά ουκ έχει».
***
Κι εδώ οπού σας είπαμεν όλην την υμνωδίαν
και του Ιησού σας του Χριστού γέννησιν την Αγίαν,
***
Σας καλονυχτίζουμε, πέσετε, κοιμηθείτε
ολίγον ύπνον πάρετε κι ευθύς να σηκωθήτε
***
και βάλετε τα ρούχα σας, έμορφα εντυθήτε,
στην εκκλησίαν τρέξατε, με προθυμίαν μπείτε,
***
ν' ακούσετε με προσοχήν όλην την ψαλμωδίαν
και με ευλάβειαν πολλήν όλην την λειτουργίαν.
***
Και πάλι να γυρίσετε πίσω στο σπιτικό σας.
Ευθύς τραπέζι στρώσετε, βάλτε το φαγητό σας
***
και το σταυρό σας κάνετε, γευθείτε, ευφρανθείτε,
δότε και κανενός φτωχού ό,τι κι αν υστερείτε,
***
δότε και σας τον κόπο σας, ό,τι είναι ορισμός σας,
και ο Χριστός σας πάντοτε να είναι βοηθός σας.
***
Χρόνους πολλούς να χαίρεστε, πάντα ευτυχισμένοι,
σωματικά και ψυχικά να είστε πλουτισμένοι

Εις έτη πολλά!

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΠΡΩΤΟΥΓΕΝΝΑ

Χριστούγεννα, πρωτούγεννα,
πρώτη γιορτή του χρόνου,
Για βγείτε, δείτε, μάθετε:
πού ο Χριστός γεννάται,
Γεννάται κι ανατρέφεται
με μέλι και με γάλα,
Το μέλι τρών' οι άρχοντες
το γάλα οι αφεντάδες,
Κι ανοίξτε τα κουτάκια σας
τα κατακλειδωμένα,
και δώστε μας τον κόπο μας
ό,τι είναι ορισμός σας,
Αν είστε απ' τους πλούσιους
φλουριά μη τα λυπάστε,
Κι αν είστε απ' τους δεύτερους
Τάλιρα και δραχμίτσες,
Κι αν είστε απ' τους παμπτωχους
ένα ζευγάρι κότες,
Και σας καληνυχτίζουμε
πέσετε, κοιμηθείτε,
Ολίγον ύπνο πάρετε
κι ευθύς να σηκωθείτε,
Στην εκκλησία τρέξατε
με προθυμία μπείτε,
ν' ακούσετε με προσοχή
τη θεία λειτουργία,
Του Ιησού μας και Χριστού
γέννηση την Αγία,
Κι ευθύς όταν γυρίσετε,
εις το αρχοντικό σας,
Ευθύς τραπέζι στρώσετε
Βάλτε το φαγητό σας,
Δώστε και κανενός φτωχού
όστις να υστερείτε,
Και ο θεός μας πάντοτε
Να είναι ο βοηθός σας.

Και εις έτη πολλά!

ΑΡΧΗ ΜΗΝΙΑ ΚΙ ΑΡΧΗ ΧΡΟΝΙΑ

Αρχή Μηνιά κι Αρχή Χρονιά, ψιλή μου Δέντρο Λιβανιά
κι αρχή καλός μας χρόνος, Εκκλησιά με τ' Aγιος Θρόνος
***
Αρχή που βγήκε ο Χριστός, Άγιος και πνευματικός
Στην γη να περπατήσεις, Και να μας καλοκαρδίσει.
***
Aγιοςβασίλης έρχεται, Και δεν μας καταδέχεται
Από την Καισαρεία  συ σ' αρχόντισσα κυρία.
***
Βαστάει εικόνα και χαρτί Ζαχαροκάντιο ζυκωτι
Χαρτί και καλαμάρι Δες και με το παλικάρι.
***
Το καλαμάρι έγραφε και το χαρτί ομίλει
Ασπρε μου χρυσέ μου Ήλιε.
***
ΣΗΜΕΡΑ ΤΑ ΦΩΤΑ

Σήμερα τα φώτα κι ο φωτισμός
Και χαρά μεγάλη κι Αγιασμός
Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό
Κάθεται η κυρά μας η παναγιά
***
Καλημέρα, καλησπέρα
Καλή σου ημέρα Αφέντη με την κυρά
Όργανο βαστάει, κερί κρατεί
Και τον Αι Γιάννη παρακαλεί
***
Αι Γιάννη Αφέντη και βαπτιστή
Βάπτισε και εμένα θεού παιδί
Να ανεβώ στον ουρανό
Να μαζέψω ρόδα και Λίβανο

Αν η νοικοκυρά τους φίλευε καλά συνέχιζαν να του τραγουδάνε

Κυράμ ψηλή κυράμ λιγνή
Κυράμ καγκελοφρύδα
Κυράμ φαντάς στολίζοσταν
Να πας να πάρεις Βάγια
Βάζει τον ήλιο πρόσωπο
Και το φεγγάρι στήθη
Σ' αυτό το σπίτι που' ρθαμε
Πέτρα να μην ραΐσει
Κι ο νοικοκύρης κι η κυρά
Χίλια χρόνια να ζήσει!

Αν η νοικοκυρά δεν τους φίλευε καλά συνέχιζαν να της τραγουδάν

Κυρα μου ταρναρόκωλη
Και ταρναροψειριάρα
Κυρά μου το σπιτάκι σου
Γεμάτο καλιακούδια
άλλα γενούν κι άλλα κλωσούν
Κι άλλα σου βγαίνουν τα μάτια
Στην συνέχεια την μούντζωναν και έτρεχαν.

---/---

Μεράκι είχαμε να κάνουμε αυτό το αφιερωμα στο ήθη και τα έθιμα των Χριστουγέννων, και για να τα μεταφέρουμε στα παιδιά μας γιατί αυτά είναι η πολιτιστική / πολιτισμική μας κληρονομιά..

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

  ΝΑ ΤΑ ΠΟΥΜΕ ???

Εμείς καλά τα είπαμε κι ο θεός καλά ας τα κάμει,
κι η Παναγιά η Δέσποινα ας τα πολυχρονάει
Και να πολυχρονήσετε εσείς και τα παιδιά σας,
Αι Βασίλης κι ο Χριστός να ναι βοήθειά σας.
Πάνω στα πέντε δάχτυλα γυρίζει το ποτήρι,
ο θεός να τον πολυχρονά τον σπιτονοικοκύρη.
Για δότε μας το πετεινό, για δότε μας την κότα,
για δότε μας κι ένα ρακί, να πάμε σ άλλη πόρτα.
Να χα του Σολομώντα νου και του Δαυίδ τη γνώση
να σου λεγα παινέματα ώσπου να ξημερώσει
Παρακαλώ την Πανάγια να σας χαρίζει χρόνια
όπως χαρίζει στην ελιά τα φύλλα και τα κλώνια.

ΧΡΟΝΙΑ  ΠΟΛΛΑ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

ΕΠΙΛΕΞΑΤΕ ΘΕΜΑ - Ετικέτα