Τρίτη, 1 Δεκεμβρίου 2009

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΑ TA ΗΘΗ ΚΑΙ TA ΕΘΙΜΑ ΤΩΝ ΕΟΡΤΩΝ

Η ΓΑΛΟΠΟΥΛΑ

Στην Ευρώπη υπήρχε παλαιότερα η συνήθεια να μαγειρεύουν μεγάλα πουλιά για το γιορτινό γεύμα. Προτιμούσαν τους φασιανούς, τις χήνες και τα παγόνια.
Όταν, όμως δοκίμασαν τη γαλοπούλα, την καθιέρωσαν ως το κατεξοχήν χριστουγεννιάτικο γεύμα.Κύριο πιάτο την ήμερα των Χριστουγέννων είναι η γαλοπούλα.
Την πρωτοχρονιά η συνήθεια ήταν να φτιάχνουν κότα ή "κούρκο" (γαλοπούλα) γεμιστό με κάστανα, καρύδια, σταφίδες, κιμά, κρεμμύδι πιπέρι και μαϊντανό, όλα καβουρδισμένα
Το έθιμο της Γαλοπούλας έφτασε στην Ευρώπη από το Μεξικό το 1824 μ.Χ.
Ωστόσο, σε αρκετές περιοχές της χώρας μας διατηρείται το έθιμο της κοτόσουπας, ιδιαίτερα στη Θεσσαλία και στην Κρήτη Παλαιότερα η κοτόσουπα αποτελούσε το κυρίως πιάτο που έτρωγαν οι Έλληνες όταν επέστρεφαν από την εκκλησία.
Ενα άλλο συνηθισμένο πιάτο είναι το ψητό χοιρινό κρέας (το ψήσιμο γινόταν στη χόβολη του τζακιού).
Υπήρχε όμως και η εποχή που τη μέρα αυτή έτρωγαν χοιρινό με πρασοσέλινο ή όποιο άλλο κρέας με πιλάφι.

ΤΟ ΣΦΑΞΙΜΟ ΤΟΥ ΧΟΙΡΟΥ

Ένα παλιό έθιμο, που η πρόοδος και οι σύγχρονες ευκολίες το έχουν σβήσει, είναι το σφάξιμο του χοίρου.
Κάθε οικογένεια μεγαλώνει στην αυλή του σπιτιού ένα χοίρο για να το σφάξει τις μέρες των γιορτών.
Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς η νοικοκυρά έβραζε σ' ένα καζάνι πολύ νερό.
Ο χασάπης με τη βοήθεια και άλλων αντρών έσφαζε το χοίρο. Μετά το σφάξιμο και το καθάρισμα του από τις τρίχες με κοχλαστό νερό, έσχιζαν το χοίρο και τον χώριζαν σε κομμάτια: κεφάλι, πόδια, έντερα, χοιρομέρια κλπ.
Την ουροδόχο κύστη, τη «φούσκα» του χοίρου την καθάριζαν, τη φούσκωναν και την έδιναν στα παιδιά για να παίξουν.
Τα έντερα τα έπλεναν καλά και τα έβαζαν στο ξύδι. Ψιλοκομμένα κομμάτια κρέας χοίρου τα έβαζαν για οχτώ μέρες στο κρασί και στη συνέχεια γέμιζαν μ' αυτά τα έντερα φτιάχνοντας τα λουκάνικα.
Τα λουκάνικα και τα κρέατα του χοίρου αφού τα κρέμαγαν σ'ένα κοντάρι, τα κάπνιζαν σε φωτιά από σχοινιές, μερσινιές και ξισταρκές για να στεγνώσουν. Μετά τα κρεμούσαν στον ήλιο για να ξεραθούν καλά.
Από το κρέας του χοίρου έτρωγαν όλο το χρόνο.
Στο διήγημα του "Τα χριστουγεννιάτικα τσαρούχια" ο Γ. Αθάνας έχει δώσει παραστατικά τη χρησιμότητα του εθίμου του σφαξίματος του χοίρου στην οικιακή οικονομία της Ρούμελης και όχι μόνο, "στα μέρη μας, γράφει, σφάζουνε τα θρεφτά γουρούνια την παραμονή των Χριστουγέννων. το πετσί τους γδέρνεται, αλατίζεται και απλώνεται στον ήλιο. Απ' αυτήν βγαίνουν τα γουρνοτσάρουχα της φαμελιάς. Το πάχος γίνεται γλίνα, οι χοντράδες γίνονται τσιγαρήθρες, κι έπειτα μένουν τα κόκκαλα για μαγειρευτά, τα εντόσθια για πηχτές και για ματιές, το κρέας για λουκάνικα και για παστουρμά. Μ' ένα καλό γουρούνι περνάει τον υπόλοιπο χειμώνα η φτωχοφαμελιά"

Χριστουγεννιάτικα φαγητά απ' όλο τον Κόσμο!
Τo λουκούλλειο γεύμα είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη γιορτή των Χριστουγέννων για κάθε λαό, με το μενού να διαφέρει από χώρα σε χώρα. Τα ήθη και τα έθιμα που έχουν επιβιώσει σε κάθε γεωγραφική περιοχή καθορίζουν σε σημαντικό βαθμό τη γαστριμαργική παράδοση των λαών. Μελετώντας τη διαπιστώνει κανείς πως ορισμένα εδέσματα είναι διαδεδομένα και στην Ελλάδα, ενώ κάποια άλλα όχι μόνο παραμένουν εντελώς άγνωστα αλλά έχουν και όνομα που θυμίζει γλωσσοδέτη, όπως συμβαίνει με τα αυστριακά «τοπφενπαλατσίνκεν». Οπως επισημαίνουν οι ειδικοί, τις περισσότερες φορές η προέλευση των παραδοσιακών φαγητών και γλυκισμάτων που χαρακτηρίζουν κάθε κράτος χάνεται στα βάθη των αιώνων.
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, στην Ευρώπη Χριστούγεννα δεν νοούνται χωρίς…

-Χριστόψωμο, και βασιλόπιτα(την Πρωτοχρονιά) στην Ελλάδα.
Με τα χρόνια εντάχθηκαν κι άλλα γλυκίσματα στο εγχώριο γιορτινό μενού, όπως οι κουραμπιέδες, τα μελομακάρονα και οι δίπλες.
Από πλευράς φαγητών, πιο διαδεδομένο είναι το χοιρινό με σέλινο. Πρόκειται για παραδοσιακή συνταγή που προέρχεται από τα χοιροσφάγια, ένα αρχαίο έθιμο σύμφωνα με το οποίο κάθε οικογένεια έσφαζε το χοίρο που μεγάλωνε όλο το χρόνο στα μέσα Δεκεμβρίου. Στόχος ήταν να παρασκευαστούν αλλαντικά και λαρδί με το κρέας και το λίπος του ζώου, ώστε να υπάρχει επάρκεια τροφίμων για τους δύσκολους μήνες του χειμώνα.
Αντίθετα, η γεμιστή γαλοπούλα είναι ξενόφερτο έθιμο. Το έφεραν από την Αμερική, όπου πρωτοκαθιερώθηκε για τη γιορτή των Ευχαριστιών, Ελληνες ναυτικοί στα τέλη του 19ου αιώνα.
-«Πανετόνε» στην Ιταλία. Το γνωστό αφράτο τσουρέκι, αφού ζυμωθεί με ρούμι και σταφίδες, φουσκώνει πολύ, καθώς ψήνεται αργά αργά. Στη γειτονική χώρα το γιορτινό μενού περιλαμβάνει και κοτετσίνο, φρέσκο χοιρινό που σερβίρεται με κρέμα από φακές.
-Κυπρίνο ψητό με σάλτσα μπίρας και ψωμί με τζίντζερ στην Αυστρία. Ακολουθούν για επιδόρπιο τα τοπφενπαλατσίνκεν, γλυκές κρέπες τυριού με γέμιση κρέμας και σος από καραμέλα και βερίκοκα.
-«Στόλεν» στη Γερμανία. Πρόκειται για ιδιαίτερα χορταστικό κέικ με φρούτα που πασπαλίζεται με ζάχαρη άχνη και συνοδεύει ιδανικά τον καφέ. Το πρώτο στόλεν ψήθηκε το 14ο αιώνα και το σχήμα του παρέπεμπε στο Θείο Βρέφος.
-«Πάντινγκ» (πουτίγκα) στην Αγγλία. Το παραδοσιακό γλυκό παρασκευάζεται με κονιάκ και σταφίδες και αφήνεται να ωριμάσει αρκετές εβδομάδες προτού κοπεί. Για κυρίως πιάτο οι Βρετανοί προτιμούν κρεατόπιτες.
-«Σπέκουλοος» στο Βέλγιο. Είναι μπισκότα αρωματισμένα με μπαχαρικά που, εκτός του ότι τρώγονται, στολίζουν και το έλατο. Ανήμερα τα Χριστούγεννα καταναλώνεται επίσης μεγάλη ποσότητα από κροκέτες πατάτας, που στην τοπική διάλεκτο λέγονται «ααρνταπέλ κορκέτζες».
-«Μπις ντε νοέλ» στη Γαλλία. Πρωτοδημιουργήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα από ευφάνταστο σεφ που εμπνεύστηκε από ένα κούτσουρο το οποίο καιγόταν σε τζάκι. Είναι κέικ με γέμιση από κρέμα κάστανου, πασπαλισμένο με μάρζιπαν.
-«Ολιεμπόλεν» στην Ολλανδία. Πρόκειται για μπάλες σε μέγεθος μπουκιάς με γέμιση από σταφίδες, οι οποίες τηγανίζονται και πασπαλίζονται με ζάχαρη άχνη.
-Ασπρόμαυρη πουτίγκα, χοιρομέρι και γεμιστή γαλοπούλα στην Ιρλανδία. Η κραιπάλη ξεκινά από το πρωί με αβγά, μπέικον, ντομάτες, πατάτες και μανιτάρια, όλα ψητά.
-Μπακαλιάρο στην Πορτογαλία. Το εθνικό τους φαγητό δεν θα μπορούσε να απουσιάζει από το εορταστικό μενού. Συνοδεύεται με «ραμπανάντας», μπουκιές από ψωμί βουτηγμένες σε αβγό, κρασί και ζάχαρη και τηγανισμένες σε λάδι, και «μπόλο ρέι», στρογγυλό κέικ με φρούτα γκλαζέ και ξηρούς καρπούς.
-Ψητή χήνα και πουτίγκα ρυζιού στις Σκανδιναβικές χώρες. Επίσης σερβίρεται καφές με σταφιδόψωμα.
-«Μάρζιπαν» στην Ισπανία. Κάτι σαν τη χαλβαδόπιτα Κυκλάδων, φτιαγμένο με μέλι και καρύδια.

ΣΗΜΑΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΑ ΧΡΟΝΙΑ

Αν ανήμερα την Πρωτοχρονιά έχει λιακάδα, η παράδοση λέει ότι ο καιρός θα είναι ο ίδιος σαράντα μέρες. Λένε: "Τα έλιασε η αρκούδα τα αρκουδάκια της, δε θα 'χουμε χειμώνα βαρύ". Αν όμως ο καιρός είναι άσχημος την Πρωτοχρονιά, σύμφωνα με την παράδοση, θα συμβεί το αντίθετο, δηλαδή σαράντα μέρες θα έχουμε βαρυχειμωνιά. Τη νύχτα της Πρωτοχρονιάς, στα χωριά της Χαλκιδικής, η βρύση του χωριού έπρεπε να είναι ανοιχτή, έτσι ώστε να τρέχει η τύχη όλη τη χρονιά, σαν το νερό. Το χιόνι θεωρούνταν καλό σημάδι, καθώς συμβόλιζε την ευτυχία και ήταν προμήνυμα μιας καλής χρονιάς, εξ’ ου και η φράση "άσπρη μέρα, άσπρος χρόνος". Ο καθαρός ουρανός το πρωί της Πρωτοχρονιάς σήμαινε καθαρή χρονιά, δηλαδή χρονιά χωρίς αρρώστιες.
Στις Κυκλάδες θεωρούν καλό οιωνό να φυσάει βοριάς την πρωτοχρονιά. Επίσης θεωρούν καλό σημάδι αν έρθει στην αυλή τους περιστέρι τη μέρα αυτή. Αν όμως πετάξει πάνω από το σπιτικό τους κοράκι τους βάζει σε σκέψεις μελαγχολικές ότι τάχα τους περιμένουν συμφορές. Σε μερικά χωριά όταν πλένονται το πρωί της Πρωτοχρονιάς αγγίζουν το πρόσωπό τους μ' ένα κομμάτι σίδερο, για να είναι όλο το χρόνο... "σιδερένιοι".
Με την Πρωτοχρονιά είναι συνδεδεμένες και πολλές προλήψεις. Τη μέρα αυτή αποφεύγουν να πληρώνουν χρέος, να δανείσουν λεφτά, να δουλέψουν ή να δώσουν φωτιά. 'Oλα αυτά ξεκινούν από την προληπτική σκέψη: ό,τι κάνει και πάθει κανείς αυτή τη μέρα θα εξακολουθεί να συμβαίνει όλο το χρόνο.
Ένα φυτό επίσης που βάζουμε στα σπίτια μας αυτές τις μέρες, για να φέρει καλή τύχη και προστασία, είναι η αγριοκρεμύδα . Από τον 6ο π.χ. αιώνα ο Πυθαγόρας θεωρούσε την αγριοκρεμύδα σύμβολο καλής υγείας και αναγέννησης. Ακόμα κι αν ξεχαστεί σε μια γωνιά του σπιτιού, αυτό το φυτό θα βγάλει νέα φύλλα αυτή την εποχή και θα αρχίσει ένα νέο κύκλο ζωής.


ΟΙ ΜΩΜΟΓΕΡΟΙ [Εθιμο Δράμας ]
Στα χωριά Πλατανιά και Σιταγροί του Νομού Δράμας συναντάμε το έθιμο των Μωμόγερων, το οποίο προέρχεται από του Πόντιους πρόσφυγες. Η ονομασία του εθίμου προέρχεται από τις λέξεις μίμος ή μώμος και γέρος και συνδέεται με τις μιμητικές κινήσεις των πρωταγωνιστών. Αυτοί, φορώντας τομάρια ζώων - λύκων, τράγων ή άλλων - ή ντυμένοι με στολές ανθρώπων οπλισμένων με σπαθιά, έχουν τη μορφή γεροντικών προσώπων. Οι Μωμόγεροι, εμφανίζονται καθ' όλη τη διάρκεια του δωδεκαημέρου των εορτών, και προσδοκώντας τύχη για τη νέα χρονιά, γυρίζουν σε παρέες στους δρόμους των χωριών και τραγουδούν τα κάλαντα ή άλλους ευχετικούς στίχους: "Αρχή κάλαντα και αρχή του χρόνου, πάντα κάλαντα, πάντα του χρόνου". Όταν δύο παρέες συναντηθούν, κάνουν ψευτοπόλεμο μεταξύ τους, ώσπου η μία ομάδα να νικήσει και η άλλη να δηλώσει υποταγή.

ΜΠΟΥΜΠΟΥΣΑΡΙΑ ή ΡΑΓΚΟΥΤΣΑΡΙΑ [Εθιμο Δυτικής Μακεδονία]
Μπουμπουσάρια ή ραγκουτσάρια ονομάζονται στη Δυτική Μακεδονία τα τοπικά καρναβάλια της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανίων. Μπουμπουσάρια τα λένε κυρίως στη Σιάτιστα και τα γύρω χωριά, καθώς και στα Βλαχοχώρια των Γρεβενών. Ως ραγκουτσάρια είναι γνωστά σ' ολόκληρο τον υπόλοιπο νομό Κοζάνης και στην Καστοριά. Μάλιστα εκεί ως ραγκουτσάρια αναφέρονται τα καρναβάλια της 7ης και 8ης Ιανουαρίου, την ημέρα του Αη-Γιάννη και την επομένη. Στη Σιάτιστα τα μπαμπουσάρια γίνονται - εκτός από την Πρωτοχρονιά - κυρίως τα Θεοφάνια, ενώ σ' όλα τα άλλα χωριά του Βοϊου μόνο την Πρωτοχρονιά, με εξαίρεση την Εράτυρα. Εκεί το ωραίο αυτό έθιμο το συναντούμε την επομένη της Πρωτοχρονιάς. Στα Βλαχοχώρια την παραμονή των Θεοφανίων οι διάφορες παρέες των μεταμφιεσμένων νέων αποτελούσαν συγκροτημένες παρέες, σχεδόν στερεότυπες πάντα: η νύφη, ο γιατρός, ο γκέκας, ο αρματολός και ο σαλός (τρελός), που κατά κανόνα ήταν φορτωμένος με τα κουδούνια. Σε πολλά μέρη τα ραγκουτσάρια έκαναν επισκέψεις και στα διπλανά χωριά και μάλιστα, όταν δύο παρέες συναντιόνταν στους δρόμους, πιάνονταν από τα μπράτσα και χτυπώντας τα κουδούνια με δύναμη, η κάθε παρέα προσπαθούσε να αναγκάσει τους αντιπάλους σε υποχώρηση. Στη Σιάτιστα και στα γύρω χωριά, οι μικροί μεταμφιεσμένοι γυρίζουν στα σπίτια ή σταματούν τους μεγάλους στο δρόμο και τραγουδώντας "Και βάλε το χεράκι σου στην αργυρή σου τσέπη...", προσπαθούν να τους αποσπάσουν χρήματα.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

ΕΠΙΛΕΞΑΤΕ ΘΕΜΑ - Ετικέτα