Κυριακή, 6 Δεκεμβρίου 2009

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΑ ΗΘΗ ΚΑΙ TA ΕΘΙΜΑ ΤΩΝ ΕΟΡΤΩΝ



ΕΘΙΜΑ  ΘΕΟΦΑΝΕΙΩΝ    συνέχεια......  

ΟΙ ΦΩΤΑΡΑΔΕΣ

Το συγκεκριμένο έθιμο αναβιώνει σε κάποια χωριά της Χαλκιδικής.
Το έθιμο των Φωταράδων, που ξεκινά την παραμονή των φώτων, αναβιώνει στο Παλαιόκαστρο Χαλκιδικής. Μια ομάδα καλαντιστών εκλέγει το ¨βασιλιά¨ της και όλοι μαζί πηγαίνουν στην εκκλησία του χωριού. Εκεί ο ¨βασιλιάς¨ κάνει τρεις μετάνοιες μπροστά στην εικόνα του αγίου Αθανασίου ζητώντας την ευχή του. Αμέσως μετά χτυπά η καμπάνα και η ομάδα ξεκινά. Περιφέρεται νυχτιάτικα τραγουδώντας τα τοπικά κάλαντα τα οποία καταλήγουν σε ευχές ξεχωριστές για το κάθε μέλος της οικογενείας.
Ανήμερα των Φώτων ο βασιλιάς ντυμένος με τσομπάνικι στολή κάπα (ταλαγάνι) και οι (φωταράδες) δηλαδή η φρουρά του βασιλιά, ντυμένοι με την τοπική ενδυμασία κρατώντας μεγάλα ξύλινα σπαθιά, χορεύουν στην πλατεία του χωριού έναν κυκλικό χορό. Στο κέντρο του χορού είναι καρφωμένο ένα ξύλο όπου είναι δεμένο ένα λουκάνικο. Το λουκάνικο φυλάει ένας φουστανελάς κρατώντας ένα μεγάλο δεκανίκι. Ο κόσμος προσπαθεί να σπάσει το χορό για να πάρει το λουκάνικο, αλλά απωθείται από τα ξύλινα σπαθιά της ομάδας. Όποιος ξεχνιέται δέχεται στην πλάτη το σπαθί του βασιλιά . Κάποιος επιτήδειος όμως σπάζει πρώτος τον κλοιό και κλέβει το λουκάνικο, οπότε η φρουρά ντροπιασμένη καταθέτει τα σπαθιά ενώ ο κόσμος χαρούμενος για την ταπείνωση του σκληρού ¨βασιλιά¨ πιάνει το χορό.
Στον Άγιο Πρόδρομο πρωταγωνιστές των εκδηλώσεων θα είναι οι φουταροί.
Την παραμονή των Φώτων οι νεαροί άνδρες λένε τα κάλαντα σε όλα τα σπίτια του χωριού παίρνοντας ως αντάλλαγμα κρέας, λουκάνικα και χρήματα.
Ανήμερα του Αι΄ Γιαννιού στην πλατεία του χωριού, χορεύουν οι Φουταροί.
Στα διαλείμματα του χορού τρέχουν να πάρουν ένα ρόπαλο. Μπαίνουν και πάλι στη σειρά τους και αρχίζουν και πάλι να χορεύουν.
Όταν πια ο ρυθμός της μουσικής γίνει εξαντλητικά γρήγορος, οι φουταροί θα πετάξουν τα ρόπαλα ψηλά και θα σφυρίξουν με όλη τους τη δύναμη.
Το σφύριγμα τους θα σηματοδοτήσει και τη λήξη του δωδεκαήμερου.

ΤΑ ΜΠΑΜΠΟΥΓΕΡΑ

Τα μπαμπούγερα είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα έθιμα κάποιων χωριών της Δράμας.
Το έθιμο ξεκινά από την παραμονή των Φώτων, όταν οι γυναίκες παίρνουν στάχτη και τη σκορπίζουν με το δεξί χέρι γύρω από το σπίτι προφέροντας ξορκιστικές λέξεις για να φύγουν τα "καλακάντζουρα".
Τα δρώμενα ξεκινούν στις 6 Ιανουαρίου , μέρα των Θεοφανείων, το πρωί, πριν ακόμα τελειώσει ο αγιασμός των υδάτων για να ενοχλήσουν την βάφτιση του Χρηστού όπως λέει η παράδοση και συνεχίζετε έως στις 9 Ιανουαρίου τα ξημερώματα , με τα ΜΠΑΜΠΟΥΓΕΡΑ να περιφέρονται σε όλο το χωριό μέρα και νύχτα με τα κουδούνια να ξεκουφαίνουν την φύση για να ξυπνήσει και να καρπίσει. Tα μπαμπούγερα συγκεντρώνονται έξω από την εκκλησία, φορώντας προβιές ζώων και κρατώντας ένα σακούλι - θεωρητικά - γεμάτο με στάχτη για να χτυπούν όσους συναντούν και να φοβερίζουν τα "καλακάντζουρα".

ΕΘΙΜΑ από την Πελοπόννησο και τα νησιά του Αιγαίου

Στη Μάνη, φτιάχνουν τηγανίδες (τηγανητό ζυμάρι τυλιγμένο σαν κουλουράκι).

Στην Ερμιόνη, όσοι πρόκειται να βουτήξουν για να πιάσουν το σταυρό ντύνονται με παραδοσιακές ναυτικές στολές και τραγουδούν γυρίζοντας από σπίτι σε σπίτι και μαζεύοντας ευχές και κεράσματα μέχρι να έρθει η ώρα της βουτιάς.

Στην Πάρο, το πρωί της παραμονής των Φώτων μετά το ψαλμό του μικρού αγιασμού οι παπάδες ''φώτιζαν'' τα σπίτια , φορώντας μόνο το πετραχήλι, κρατούσαν στο χέρι το σταυρό, μ' ένα κλαδί φρέσκο βασιλικό μαζί μ' ένα παιδί που κρατούσε την ''σίγκλα'', κουβαδάκι, με τον αγιασμό, κι ένα λαδοφάναρο αναμμένο για να παίρνουν οι νοικοκυρές φως.
Πηγαίνοντας από σπίτι σε σπίτι έψαλλαν το ``εν Ιορδάνη....΄΄ και φώτιζαν τους ανθρώπους, τα δωμάτια του σπιτιού, για να φύγουν τα κακά πνεύματα.
Οι νοικοκυρές έριχναν στη σίγκλα τον οβολό τους. Στο τραπέζι υπήρχε το ''φωτόψωμο'' για να το ραντίσει κι αυτό ο παπάς με αγιασμό κι ένα μικρό κουλούρι με σταυρό στη μέση που το κρεμούσαν στα εικονίσματα μέχρι τον άλλο χρόνο.
Πολλές νοικοκυρές, ιδιαίτερα στην Μάρπησσα, έλεγαν στον παπά να καθίσει στον καναπέ λέγοντάς του ''κάτσε παπά , για να καθίσει κι η κλώσα μας'' και τον κερνούσαν νηστήσιμα μπουρεκάκια.

Το απόγευμα της παραμονής μικρές ομάδες παιδιών αλλά και μεγάλοι με τσαμπούνες και τουμπάκια έλεγαν τα κάλαντα των Φώτων.
Τα παριανά κάλαντα των Φώτων είναι κυρίως επηρεασμένα από την αναγγελία του χαρμόσυνου γεγονότος της Βάπτισης του Χριστού και όλων αυτών που ακολούθησαν.
Τα ξημερώματα της ημέρας των Φώτων γίνεται ακόμα και σήμερα λειτουργία στη Μονή Λογγοβάρδας που αρχίζει στις 2 το πρωί και πηγαίνουν μόνο άντρες ,αφού η Μονή είναι αντρική, ενώ οι γυναίκες πηγαίνουν στην αντίστοιχη λειτουργία του Ταξιάρχη, στην ίδια περιοχή.
Γενικά σ' όλη την Πάρο μετά το τέλος της λειτουργίας του μεγάλου αγιασμού το πρωί των Θεοφανίων, ο παπάς , οι ψάλτες και το εκκλησίασμα πήγαιναν από την εκκλησία στο λιμάνι και κρατώντας την εικόνα της Βάφτισης και τα εξαπτέρυγα, για να γίνει ο Αγιασμός των υδάτων και η κατάδυση του σταυρού.
Όταν το χωριό δεν είχε λιμάνι ο αγιασμός γινόταν σε κάποια βρύση ή στέρνα.
Μετά την εκκλησία, οι πιστοί έφερναν αγιασμό στο σπίτι και έπιναν όσοι είχαν την προηγουμένη μέρα νηστέψει.
Η γιορτή αυτή εθεωρείτο ως ημέρα κάθαρσης και εξαγνισμού για τους ανθρώπους αλλά και τα ζώα και τη φύση γενικότερα.
Έτσι οι γεωργοί ράντιζαν με αγιασμό τα ζώα τους, τις κατοικίες τους, τα χωράφια, τα δέντρα, τα πηγάδια.
Αυτό θα έπρεπε να γινόταν μέχρι το μεσημέρι για πίστευαν ότι αργότερα ο αγιασμός έχανε τη δύναμη της κάθαρσης και του εξαγνισμού.

Στη Σάμο με Χοιρινές τηγανιές, την πηχτή και την προβέντα

Την παραμονή των Φώτων, τα παιδιά λένε τα κάλαντα, ενώ ανήμερα σε κάθε πόλη λειτουργεί μόνο μία εκκλησία και μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας σχηματίζεται πομπή για το λιμάνι όπου θα γίνει ο αγιασμός των υδάτων και ο Μητροπολίτης [στην πρωτεύουσα] ή ο παπάς θα ρίξει τον σταυρό.
Όποιος τον πιάσει θεωρείται ο τυχερός της χρονιάς, παίρνει την ευλογία του ιερέα και μαζί του γυρνούν το μεσημέρι από σπίτι σε σπίτι για να μεταφέρουν την ευλογία του στους κατοίκους του νησιού.
Με το πέρασμα των χρόνων, τα έθιμα των Χριστουγέννων και της πρωτοχρονιάς έχουν αρχίσει σιγά-σιγά να χάνονται με την μορφή που τηρούνταν από τους προγόνους μας.
Ωστόσο, σε πείσμα των καιρών στο νησί της Σάμου, κυρίως στα χωριά και τουλάχιστον οι γηραιότεροι τα τηρούν κατά γράμμα.
Πολλές είναι ακόμη οι νοικοκυρές που παρά τον φόρτο εργασίας -κυρίως οι νεότερες- τις παραμονές των Χριστουγέννων φτιάχνουν σπιτικά γλυκά: κουραμπιέδες, μελομακάρονα, μπακλαβά με σουσάμι & καρύδι και «κατάδες» [κάτι σαν κουραμπιέδες με γέμιση καρυδιού].
Οι γιαγιάδες λένε ότι τα γλυκά θα γλυκάνουν το νεογέννητο Χριστό.
Παραδοσιακά, οι Σαμιώτες έχοντας χοιρίδια που εξέτρεφαν τα έσφαζαν παραμονές της μεγάλης εορτές και το κρέας το χρησιμοποιούσαν ως τις απόκριες, φυλαγμένο στα «κατώγια».
Το πρωί των Χριστουγέννων μετά την εκκλησία συνηθίζεται να γίνονται οι «χοιρινές τηγανιές» συνοδευμένες με κρασάκι για να ανοίξει η όρεξη, καθώς και « πηχτή » η οποία έχει γίνει από την παραμονή, η οποία είναι βρασμένο χοιρινό κρέας με μπόλικο λεμόνι, το οποίο αφήνουν να πήξει όλη τη νύχτα.
Το φαγητό που σερβίρεται στα περισσότερα, ακόμη και σήμερα, σπίτια της Σάμου είναι το σελινάτο χοιρινό.
Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς τα παιδιά από νωρίς λένε τα κάλαντα και με τα χρήματα που μαζεύουν πηγαίνουν στα μαγαζιά, προκειμένου να αγοράσουν τα δώρα τους.
Οι γυναίκες κάνουν πυρετώδεις προετοιμασίες για το τραπέζι του ρεβεγιόν, αλλά και της «προβέντας» που πρέπει να πάει στις πεθερές, στις κουμπάρες για την καλή χρονιά.
Η «προβέντα» είναι ένα πιάτο με γλυκά που κρίνει πολλές φορές την νοικοκυροσύνη της Σαμιώτισσας, καθώς συνήθως συνοδεύεται και με την βασιλόπιτα που έχουν φτιάξει.
Το ρόδι είναι απαραίτητο για κάθε σαμιώτικο σπιτικό, καθώς οι οικογένειες το πρωί της Πρωτοχρονιάς μετά την εκκλησία θα το σπάσουν για να σκορπίσουν οι σπόροι του και να «γεμίσει» το σπίτι ευτυχία και υγεία.
Όποιος κάνει το ποδαρικό πρέπει να πάρει «μπουλιστρίνα» [χρήματα], την οποία περιμένουν τα παιδιά, επίσης από παππούδες, γιαγιάδες, θείες που θα πλαισιώσουν το μεσημέρι το τραπέζι.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

ΕΠΙΛΕΞΑΤΕ ΘΕΜΑ - Ετικέτα